Dövlət məktəbi ümumi qaydalarla işləməlidir: fərdi yanaşmanın sərhədi haradadır?
Dövlət məktəbi yalnız bilik verilən məkan deyil, həm də gələcək vətəndaşın formalaşdığı mühüm ictimai institutdur. Burada tətbiq edilən qaydalar ayrı-ayrı şəxslərin istəklərinə deyil, qanunvericiliyə, dövlətin təhsil siyasətinə və cəmiyyətin ümumi maraqlarına əsaslanmalıdır.
Yulduz Səlimov2 dəq oxunuş
Yenilənib: Oktyabr 12, 2026 2:33 axşam
Dövlət məktəbi yalnız bilik verilən məkan deyil, həm də gələcək vətəndaşın formalaşdığı mühüm ictimai institutdur. Burada tətbiq edilən qaydalar ayrı-ayrı şəxslərin istəklərinə deyil, qanunvericiliyə, dövlətin təhsil siyasətinə və cəmiyyətin ümumi maraqlarına əsaslanmalıdır.
Məktəblərdə vahid qaydaların tətbiqi, ilk növbədə, nizam-intizamın, bərabərliyin və təhsil mühitində ortaq standartların qorunmasına xidmət edir. Əgər hər kəs ümumi tələbləri öz istəyinə uyğun dəyişdirmək imkanına malik olarsa, bu, məktəbdə qaydaların tətbiqində fərqliliklərə və idarəetmədə çətinliklərə səbəb ola bilər.
Azərbaycanın təhsil qanunvericiliyi də ümumi təhsilin təşkilində dövlət standartlarının və vahid prinsiplərin əhəmiyyətini müəyyən edir. “Ümumi təhsil haqqında” Qanunda təhsilin məqsədləri sırasında dövlətinə və cəmiyyətinə qarşı məsuliyyətini dərk edən, milli və ümumbəşəri dəyərlərə hörmət edən, müstəqil düşünən vətəndaşın yetişdirilməsi xüsusi yer tutur.
Bu baxımdan, dövlət məktəblərində müəyyən edilmiş qaydalar sadəcə inzibati tələb kimi deyil, ümumi təhsil sisteminin fəaliyyətini təmin edən mexanizm kimi qiymətləndirilməlidir.
Ümumi qaydalar və fərdi seçim
Cəmiyyətdə məktəb qaydaları ilə bağlı müzakirələr zamanı fərdi seçim azadlığı, valideynlərin mövqeyi və uşaqların hüquqları da diqqət mərkəzində olur. Bu məsələlərə münasibətdə əsas prinsip balansın qorunmasıdır.
Fərdi yanaşma təhsil prosesinin mühüm elementidir. Şagirdlərin fərqli ehtiyacları, sağlamlıq vəziyyəti, psixoloji xüsusiyyətləri və sosial şəraiti nəzərə alınmalıdır. Lakin fərdi yanaşma ümumi qaydaların tamamilə şəxsi istəklərə uyğun dəyişdirilməsi ilə eyniləşdirilməməlidir.
Başqa sözlə, istisnalar mövcud olduqda onlar şəxsi mülahizələrə deyil, hüquqi əsaslara, zərurətə və müəyyən edilmiş prosedurlara söykənməlidir. Belə yanaşma həm qaydaların ardıcıl tətbiqinə, həm də uşaqların hüquqlarının qorunmasına imkan yaradır.
Dövlət məktəbi hansı prinsiplərə əsaslanmalıdır?
Dövlət təhsil müəssisəsində vahid qaydaların olması ilə yanaşı, həmin qaydaların ədalətli və aydın olması da vacibdir. Tələblər bütün iştirakçılar üçün anlaşılan olmalı, onların tətbiqi zamanı ayrı-seçkiliyə yol verilməməli və yaranan suallar hüquqi çərçivədə həll edilməlidir.
Məktəb yalnız intizam tələb edən deyil, eyni zamanda uşaqlara məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət və ictimai qaydalara riayət etməyi öyrədən bir mühit olmalıdır. Bu məqsədə nail olmaq üçün məktəb rəhbərliyi, müəllimlər və valideynlər arasında əməkdaşlıq mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Dövlətin təhsil siyasətinin əsas məqsədlərindən biri keyfiyyətli təhsilə bərabər çıxışı təmin etmək, milli-mənəvi dəyərləri qorumaq və müasir cəmiyyətin tələblərinə cavab verən şəxsiyyət yetişdirməkdir. Bu məqsədlər vahid standartlarla fərdi ehtiyacların düzgün uzlaşdırılmasını tələb edir.
Məsələni qarşıdurma deyil, prinsip müstəvisində müzakirə etmək lazımdır
Məktəb qaydaları ilə bağlı müzakirələri cəmiyyətin müxtəlif qrupları arasında qarşıdurmaya çevirmək əvəzinə, onları qanunvericilik, dövlət məsuliyyəti və uşaqların mənafeyi çərçivəsində aparmaq daha məqsədəuyğundur.
