19 noyabr 2026 Bakı — USD 1.70EUR 1.8681-0.0026TRY 0.03370100×RUB 2.0687+0.0081
media.az
Analitika

17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü: Azadlıq meydanından müstəqilliyə uzanan yol

17 Noyabr Azərbaycan tarixində sadəcə təqvimə düşən əlamətdar gün deyil. Bu tarix xalqın milli iradəsinin açıq şəkildə ortaya qoyulduğu, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin eyni meydanda bir araya gəldiyi və Azərbaycanın müstəqilliyə gedən yolunda mühüm dönüş nöqtəsinin yarandığı gün kimi tarixə…

Tünzalə Məlikova7 dəq oxunuş
Mətn ölçüsü
17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü: Azadlıq meydanından müstəqilliyə uzanan yol
Analitika — F4Media
Oxumağa vaxtınız yoxdur?Məqaləni dinləyə bilərsiniz — F4Media səsləndirir

Yenilənib: Noyabr 17, 2026 1:10 axşam

17 Noyabr Azərbaycan tarixində sadəcə təqvimə düşən əlamətdar gün deyil. Bu tarix xalqın milli iradəsinin açıq şəkildə ortaya qoyulduğu, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin eyni meydanda bir araya gəldiyi və Azərbaycanın müstəqilliyə gedən yolunda mühüm dönüş nöqtəsinin yarandığı gün kimi tarixə düşüb.

1988-ci il noyabrın 17-də Bakının mərkəzində, o vaxt Lenin meydanı adlanan, bu gün isə Azadlıq meydanı kimi tanınan ərazidə başlayan kütləvi mitinq sonrakı proseslər üçün ciddi siyasi və ictimai impuls yaratdı. Azərbaycan xalqının etirazı əvvəlcə Qarabağ məsələsi və Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları ətrafında formalaşsa da, qısa müddət ərzində daha geniş milli azadlıq və müstəqillik ideyasına çevrildi.

Milli oyanışın başlanğıcı

1988-ci il Azərbaycan üçün ağır siyasi hadisələrlə başladı. Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların kütləvi şəkildə öz doğma yurdlarından qovulması, Dağlıq Qarabağda separatçı meyillərin güclənməsi və Moskvanın hadisələrə münasibəti Azərbaycanda ciddi narazılıq yaratdı.

Həmin ilin noyabrında Şuşadakı Topxana meşəsində ağacların kəsilməsi ilə bağlı xəbərlərin yayılması isə cəmiyyətdə onsuz da yüksək olan gərginliyi daha da artırdı. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin məlumatına görə, Topxana hadisəsi Bakıda kütləvi etirazların başlamasına təsir göstərən əsas amillərdən biri olub.

Xalqın müxtəlif təbəqələrindən olan insanlar Bakının mərkəzi meydanına toplaşmağa başladı. Etirazların əsas hədəfi yalnız Ermənistanın Azərbaycana qarşı siyasəti deyildi. İnsanlar həm də Kremlin məsələyə münasibətinə və Azərbaycanın milli maraqlarının müdafiə olunmamasına etiraz edirdilər.

Beləliklə, 17 noyabr 1988-ci ildə başlayan mitinq tədricən geniş xalq hərəkatına çevrildi.

Azərbaycanın rəsmi mənbələri həmin hadisələri milli oyanış və milli azadlıq hərəkatının mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirir. Prezidentin rəsmi internet səhifəsində qeyd olunur ki, 17 noyabrda başlayan uzunmüddətli etiraz aksiyası Azərbaycanın müstəqillik yolunda mühüm əhəmiyyət daşıyıb.

Azadlıq meydanı – xalqın tribunası

1988-ci ilin noyabrında Bakıdakı meydan artıq adi mitinq məkanı deyildi. O, Azərbaycanın milli iradəsinin ifadə olunduğu əsas siyasi mərkəzə çevrilmişdi.

Meydanın tribunalarında müxtəlif sosial təbəqələrdən olan insanlar çıxış edir, Qarabağın Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olduğunu bildirir, Ermənistanın Azərbaycana qarşı siyasətinə son qoyulmasını və Moskvanın məsələyə obyektiv münasibət göstərməsini tələb edirdilər.

Tələblər zaman keçdikcə daha da siyasi xarakter almağa başladı. Milli azadlıq, milli hüquqlar və Azərbaycanın öz taleyini özü müəyyənləşdirməsi ideyaları cəmiyyətin şüurunda getdikcə daha böyük yer tutdu.

Məhz bu baxımdan 17 noyabr hadisələrini yalnız Qarabağ məsələsinə etiraz kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Bu hadisələr Azərbaycan cəmiyyətində milli özünüdərkin yeni mərhələyə keçməsini sürətləndirdi.

Azərbaycanın rəsmi mənbələrində də həmin dövrün hadisələri müstəqilliyə gedən yolun əsas mərhələlərindən biri kimi təqdim edilir.

Meydanı dağıtmaq mümkün oldu, milli iradəni yox

Sovet hakimiyyəti Azərbaycanda yaranmış kütləvi hərəkatı nəzarətdə saxlamağa çalışırdı.

Noyabrın 22-də Bakıya sovet qoşunlarının böyük kontingenti daxil edildi və komendant saatı elan olundu. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, meydandakı etirazlar dayanmadı.

Rəsmi məlumatlara görə, ümumxalq mitinqi yalnız dekabrın 4-dən 5-nə keçən gecə sovet qoşunlarının və zirehli texnikanın tətbiqi ilə dağıdıldı.

Beləliklə, meydandakı mitinq fiziki olaraq dayandırıldı, lakin onun yaratdığı siyasi və mənəvi prosesin qarşısını almaq mümkün olmadı.

Bu, hadisələrin ən mühüm nəticələrindən biri idi.

Çünki 1988-ci ilin noyabrında meydanda səslənən tələblər artıq yalnız konkret hadisəyə etirazla məhdudlaşmırdı. Azərbaycan cəmiyyətində milli dövlətçilik, suverenlik və müstəqillik haqqında düşüncələr sürətlə güclənirdi.

Meydanda üçrəngli bayrağın görünməsi

Milli Dirçəliş Gününün tarixində xüsusi simvolik əhəmiyyət daşıyan məqamlardan biri də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağının meydanda qaldırılması idi.

Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi bildirir ki, 1988-ci il meydan hərəkatı zamanı ilk dəfə Azərbaycan Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağı qaldırılıb.

Bu fakt xüsusilə əhəmiyyətli idi. Çünki həmin dövrdə Azərbaycan SSRİ-nin tərkibində idi və 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik simvollarının yenidən ictimai məkanda görünməsi milli yaddaşın dirçəlişinin mühüm göstəricilərindən birinə çevrildi.

Sonrakı illərdə üçrəngli bayraq Azərbaycanın müstəqillik ideyasının ən mühüm simvollarından birinə çevriləcəkdi.

17 Noyabrın müstəqilliyə gedən yoldakı rolu

Milli Dirçəliş Gününün əsas tarixi əhəmiyyəti məhz burada ortaya çıxır.

1991-ci ilin oktyabrında Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. Lakin müstəqilliyin hüquqi aktlarla elan edilməsindən əvvəl cəmiyyətdə milli dövlətçilik düşüncəsinin formalaşması, azadlıq ideyasının kütləviləşməsi və milli iradənin siyasi prosesə çevrilməsi lazım idi.

1988-ci ilin meydan hərəkatı bu baxımdan mühüm rol oynadı.

17 Noyabr həmin prosesin başlanğıc nöqtələrindən biri kimi qəbul edilir. Azərbaycan xalqının müstəqillik düşüncəsi həmin dövrdə yalnız ayrı-ayrı ziyalıların və siyasi fəalların ideyası olmaqdan çıxaraq geniş ictimai düşüncəyə çevrilməyə başladı.

Azərbaycanın dövlətçilik tarixində baş verən sonrakı hadisələr də bu xəttin davamı oldu.

18 oktyabr 1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında Konstitusiya Aktı qəbul edildi. 1992-ci ildən isə 17 noyabr rəsmi olaraq Milli Dirçəliş Günü kimi qeyd olunmağa başladı.

Milli Dirçəliş nə deməkdir?

Bu gün “dirçəliş” sözünün özü də xüsusi məna daşıyır.

Milli dirçəliş yalnız küçələrə çıxmaq və etiraz etmək demək deyil. Bu anlayış milli yaddaşın bərpasını, milli kimliyin güclənməsini, dövlətçilik düşüncəsinin formalaşmasını və xalqın öz gələcəyi haqqında qərar vermək iradəsinin ortaya çıxmasını ifadə edir.

1988-ci ilin Azərbaycanında bu prosesin müxtəlif elementləri eyni vaxtda meydana çıxdı.

Bir tərəfdən Qarabağ məsələsi ətrafında milli həmrəylik yarandı. Digər tərəfdən, Sovet sisteminin Azərbaycana münasibətinə etiraz gücləndi. Eyni zamanda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik irsi yenidən gündəmə gəldi və milli simvollar ictimai həyata qayıtmağa başladı.

Bütün bunlar cəmiyyətin siyasi şüurunda ciddi dəyişiklik yaratdı.

17 Noyabrdan 1991-ci ilə

Tarixə geriyə baxanda 1988-ci il noyabr hadisələrinin Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasına gedən yolun yalnız bir hissəsi olduğunu görmək mümkündür.

Meydan hərəkatından sonra ölkədə milli azadlıq hərəkatı genişləndi. 1989-cu ilin sonu və 1990-cı ilin əvvəllərində proses daha da kəskinləşdi. 20 Yanvar faciəsi isə Azərbaycan xalqının sovet hakimiyyəti ilə qarşıdurmasının ən qanlı səhifələrindən birinə çevrildi.

Lakin 20 Yanvar da milli iradəni dayandıra bilmədi.

1990-cı ilin noyabrında Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sessiyasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağı Naxçıvanın dövlət bayrağı kimi qəbul edildi. Bu qərar da milli dövlətçilik ənənələrinin bərpası baxımından mühüm mərhələ idi.

1991-ci ildə isə Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdi.

Beləliklə, 1988-ci ilin meydanında başlayan milli oyanış bir neçə il sonra müstəqil dövlətin yaradılması ilə nəticələnən tarixi prosesin mühüm hissəsinə çevrildi.

Tarixin başqa bir mərhələsi – 2020

Milli Dirçəliş Gününün müasir Azərbaycan üçün mənası yalnız 1988-ci ilin hadisələri ilə məhdudlaşmır.

Azərbaycanın sonrakı tarixində milli dövlətçilik və ərazi bütövlüyü məsələləri uzun illər ölkənin əsas siyasi gündəmində qaldı.

2020-ci ildə baş verən İkinci Qarabağ müharibəsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin bərpa olunması isə dövlətçilik tarixində yeni mərhələ yaratdı.

Bu baxımdan 1988-ci ilin meydanında səslənən milli iradə ilə sonrakı onilliklərdə dövlət qarşısında duran məqsədlər arasında tarixi bağ görmək mümkündür.

Milli Dirçəliş Gününün mahiyyəti də müəyyən mənada bu uzun yolun yaddaşını yaşatmaqdır: milli şüurdan siyasi iradəyə, siyasi iradədən müstəqil dövlətə, müstəqil dövlətdən isə onun suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsinə qədər uzanan yol.

Milli Dirçəliş Günü bu gün nə deyir?

Bu gün Azərbaycan artıq 1988-ci ilin Azərbaycanı deyil.

O vaxt xalq öz hüquqlarını və milli iradəsini sovet sisteminin daxilində ifadə etməyə çalışırdı. Bu gün isə Azərbaycan müstəqil, suveren dövlət kimi öz siyasi və iqtisadi qərarlarını özü verir.

Amma tarix dəyişsə də, 17 Noyabrın verdiyi mesaj dəyişmir: dövlətçilik yalnız siyasi institutlarla deyil, həm də milli yaddaş, birlik və cəmiyyətin öz gələcəyinə sahib çıxmaq iradəsi ilə möhkəmlənir.

1988-ci il noyabrın 17-də Bakının meydanına toplaşan insanların qarşısında bugünkü Azərbaycan yox idi. Onların qarşısında hələ müstəqil dövlət, üçrəngli bayraq, milli ordu və suveren siyasi sistem yox idi.

Amma bir şey var idi iradə. Məhz həmin iradə Azərbaycanın sonrakı tarixinin istiqamətini dəyişən amillərdən birinə çevrildi.

Bu gün 17 Noyabrı qeyd etmək, əslində, yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Bu tarix həm də müstəqilliyin hansı siyasi və ictimai yaddaş üzərində qurulduğunu xatırlamaqdır.

17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü Azərbaycan xalqının azadlıq istəyinin, milli həmrəyliyinin və dövlətçilik iradəsinin tarixə çevrildiyi gündür.

Və 1988-ci ilin noyabrında meydanda başlayan həmin tarix bu gün artıq müstəqil Azərbaycanın milli yaddaşının ayrılmaz hissəsidir.

Paylaş

Oxşar materiallar

Hamısına bax
17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü: Azadlıq meydanından müstəqilliyə uzanan yolF4Media səsləndirməsi