Altsheymer xəstəliyinin müalicəsində yeni mərhələ: terapiyadan erkən diaqnostikaya
Koqnitiv pozğunluqları ləngidən dərmanların işlənib hazırlanması və dəqiq qan analizlərinin tətbiqi xəstələr üçün yeni imkanlar açır, lakin uzunmüddətli uğur elmin sabit maliyyələşdirilməsindən asılıdır.
Tünzalə Məlikova2 dəq oxunuş
Son illərdə Altsheymer xəstəliyinin müalicəsi sahəsində keyfiyyət dəyişikliyi baş verib. Lekanemab (ticarət adı Leqembi) və donanemab (Kisunla) preparatlarının təsdiqlənməsi həkimlərə onilliklər ərzində ilk dəfə olaraq xəstələrə koqnitiv pozğunluqların proqressivləşməsini ləngidə bilən terapiya təklif etməyə imkan verib. Bu venadaxili preparatlar baş beyindəki amiloid lövhələrinə təsir göstərir, lakin onlar yalnız mülayim koqnitiv pozğunluqlar mərhələsində effektivdir və beyin qansızmaları da daxil olmaqla ciddi yan təsirlər riski daşıyır.
Penn Yaddaş Mərkəzinin həm-direktoru doktor Ceyson Karlavişin sözlərinə görə, xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi beş il əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə "inqilabi" xarakter daşıyır. Bununla belə, ekspertlər vurğulayırlar ki, mövcud dərmanlar xəstəliyi dayandırmır və geriyə çevirmir. Edinburq Universitetinin neyrodegenerasiya üzrə professoru Tara Spayrs-Cons qeyd edir: "Yaxşı xəbər odur ki, kömək edən dərmanlarımız var. Pis xəbər isə odur ki, xəstənin vəziyyəti yaxşılaşmır, o, sadəcə daha yavaş templə pisləşməyə davam edir".
Elmi ictimaiyyət dar "amiloid hipotezi"ndən uzaqlaşaraq, tau-zülalları və iltihab proseslərinin rolunu da əhatə edən xəstəliyə daha kompleks yanaşmaya üstünlük verir. Hazırda Biogen şirkətinin tau-zülalları ilə mübarizəyə yönəlmiş diranersen kimi yeni preparatlarının klinik sınaqları keçirilir. Paralel olaraq yeni diaqnostika üsulları hazırlanır: qan analizləri, hansı ki, Altsheymer xəstəliyinin markerlərini aşkar simptomlar görünməzdən əvvəl yüksək dəqiqliklə müəyyən edə bilir.
Tədqiqatçılar həmçinin GLP-1 qrupu preparatlarının (məsələn, semaglutid) profilaktika vasitəsi kimi potensialını öyrənirlər. Klinik sınaqlar xəstəlik artıq inkişaf etdikdə onların aşağı effektivliyini göstərsə də, alimlər hesab edirlər ki, bu dərmanlar vasitəsilə piylənmə və xroniki iltihabla mübarizə uzunmüddətli perspektivdə demensiya riskini azalda bilər. Xüsusilə, Altsheymer Xəstəliyi ilə Mübarizə Assosiasiyası həyat tərzinin və GLP-1-in koqnitiv sağlamlığa təsirini öyrənmək üçün 100 milyon dollar dəyərində layihə elan edib.
Texnoloji tərəqqiyə baxmayaraq, ekspertlər elm üçün xarici təhdidlərlə bağlı narahatlıqlarını ifadə edirlər. Ceyson Karlaviş və Tara Spayrs-Cons qeyd edirlər ki, qrantların bölüşdürülməsi prosesinin siyasiləşməsi tədqiqatlara mənfi təsir göstərə bilər. Nümunə kimi Donald Tramp administrasiyasının ayrı-seçkiliyin beyin sağlamlığına təsirini öyrənmək üçün nəzərdə tutulmuş 15 milyon dollarlıq qrantların ləğvi barədə qərarı göstərilir.
Mənbə: vox.com
